Εισήγηση με Θέμα:

Αντιλήψεις Εκπαιδευτικών για την ενσωμάτωση των ΤΠΕ στην Εκπαιδευτική και Διδακτική διαδικασία, που διαμορφώθηκαν με τη συμμετοχή τους στην Επιμόρφωση Β΄ Επιπέδου

Μπαλωμένου Αθανασία, Καλογεράς Δημήτριος, Τάτσης Ιωάννης        – Επιμορφωτές ΠΕ03 Β΄Επιπέδου

Η εισαγωγή των ΤΠΕ στην εκπαίδευση μεταβάλλει τη διδασκαλία και τη μάθηση, αλλά επιπλέον και τη συνολική μας θεώρηση για τα αντικείμενα της μάθησης. Οι ΤΠΕ διαμορφώνουν ένα νέο εκπαιδευτικό τοπίο αλλά και μια νέα αντίληψη για το αντικείμενο της εκπαίδευσης. Η ενσωμάτωση των ΤΠΕ στη διδακτική πράξη απαιτεί την εκμάθηση / απόκτηση νέων δεξιοτήτων καταρχήν από τους εκπαιδευτικούς και κατ’ επέκταση από τους μαθητές.

Οι εκπαιδευτικοί καλούνται να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη αντίληψη του νέου πλαισίου στο οποίο πρόκειται να λειτουργήσουν και οι μαθητές καλούνται επιπλέον να μάθουν να χρησιμοποιούν με ορθό και αποτελεσματικό τρόπο τα νέα ψηφιακά μέσα που ενσωματώνονται πλέον στη διδακτική και μαθησιακή διαδικασία.

Τα ψηφιακά εργαλεία είναι επομένως εργαλεία κυρίως για να κάνει πράγματα και να μάθει με αυτά ο μαθητής. Παράλληλα, είναι και εργαλεία  με τα οποία ο εκπαιδευτικός μπορεί να σχεδιάσει δραστηριότητες για τους μαθητές του. Τέλος, με τα ίδια αυτά εργαλεία ο εκπαιδευτικός μπορεί να ασχοληθεί επιστημονικά ο ίδιος με το αντικείμενό του σε δικό του επίπεδο.

Στην ερευνητική αυτή εργασία αναλύεται ο τρόπος ένταξης των ΤΠΕ στην διδακτική κουλτούρα των εκπαιδευτικών με την επιμόρφωση Β΄ Επιπέδου και επιχειρείται μια πρώτη εκτίμηση της εξοικείωσης που απέκτησαν στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στη Εκπαιδευτική και Διδακτική διαδικασία.

Αναλύεται το επίπεδο διαμόρφωσης των διδακτικών ικανοτήτων των εκπαιδευτικών με τη χρήση των ΤΠΕ και της δυναμικής που οι ίδιοι αισθάνονται ότι απέκτησαν στην ενσωμάτωση των νέων τεχνικών στη διδακτική τους πρακτική. Αποτυπώνονται επίσης οι απόψεις εκπαιδευτικών για τις συνέπειες της αξιοποίηση των ΤΠΕ στο σχολικό  περιβάλλον  και  καταγράφονται  οι  ανησυχίες  τους  για  το  νέο ρόλο του εκπαιδευτικού και του μαθητή στο σχολείο της ψηφιακής εποχής.

Στη συγκεκριμένη έρευνα επιλέξαμε ως μέθοδο προσέγγισης των ερωτημάτων μας την έρευνα πεδίου, η οποία διενεργήθηκε με τη βοήθεια ερωτηματολογίου. Η ανάλυση των αποτελεσμάτων της έρευνας έγινε με ποιοτική μέθοδο. Ο κύριος λόγος που επιλέξαμε αυτή τη μέθοδο  είναι γιατί η ποιοτική ανάλυση ταυτίζεται με την αντίληψη ότι το ενδιαφέρον επικεντρώνεται στην ανακάλυψη όλων εκείνων των γνώσεων που θα μπορούσαν να πηγάζουν από ένα συγκεκριμένο σύνολο δεδομένων και  πληροφοριών.

Η έρευνα διενεργήθηκε σε εκπαιδευτικούς που έχουν παρακολουθήσει και πιστοποιηθεί κατά την Α΄ φάση επιμόρφωσης  στην  αξιοποίηση  των  Τεχνολογιών Πληροφορίας & Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην Εκπαίδευση και στη συνέχεια συμμετείχαν και στη Β΄ φάση επιμόρφωσης στη χρήση και αξιοποίηση των ΤΠΕ στη Εκπαιδευτική και Διδακτική διαδικασία. Το δείγμα της έρευνάς μας αποτελούν εκπαιδευτικοί που συμμετείχαν στην επιμόρφωση Β΄ Επιπέδου στην πρώτη φάση εφαρμογής του προγράμματος επιμόρφωσης.

Σκοπός  της  έρευνας  είναι  να  διερευνηθούν  οι  απόψεις,  οι  αντιλήψεις  και  οι στάσεις που διαμόρφωσαν οι Έλληνες Εκπαιδευτικοί με την παρεχόμενη επιμόρφωση Β΄ επιπέδου από  το Υπ.Ε.Π.Θ. για την αξιοποίηση των Τεχνολογιών Πληροφορίας & Επικοινωνιών (ΤΠΕ) στην Εκπαίδευση.

Τα ερευνητικά ερωτήματα που τέθηκαν είναι:

(α) Η εκτίμηση της εξοικείωσης των εκπαιδευτικών με τις ΤΠΕ στην διδακτική πράξη.

(β) Η διαφαινόμενη στάση των εκπαιδευτικών για τη χρήση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διαδικασία.

(γ) Πως αντιλαμβάνονται οι εκπαιδευτικοί το νέο τους ρόλο στο σχολικό περιβάλλον.

(δ) Ποια θετικά και αρνητικά στοιχεία βλέπουν στη χρήση των ΤΠΕ στην εκπαιδευτική διαδικασία.

(ε) Ποιες προκλήσεις πιστεύουν ότι θα αντιμετωπίσουν στην εφαρμογή των νέων μεθόδων διδασκαλίας που έμαθαν.

Η έρευνα αυτή αποτελεί μία πρώτη προσπάθεια αξιολόγησης του προγράμματος που πραγματοποιείται στην πρώτη φάση επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών στα Κέντρα Στήριξης Επιμόρφωσης. Για την έρευνα χρησιμοποιήθηκε ανώνυμο  ερωτηματολόγιο και τα δεδομένα της έρευνας θα χρησιμοποιηθούν μόνο για τον επιστημονικό σκοπό της έρευνας.

Συμπεράσματα

Η ένταξη της χρήσης των ψηφιακών εργαλείων στο εκπαιδευτικό μας σύστημα έχει νόημα μόνο όταν στοχεύει σε κάποια πρόσθετη παιδαγωγική αξία. (ΕΑΙΤΥ Τεύχος 2, 2008)

Τα τελευταία χρόνια είναι πλέον ξεκάθαρο ότι καινοτομίες στο αναλυτικό πρόγραμμα και στις διδακτικές μεθόδους μπορούν να είναι επιτυχείς και αποτελεσματικές μόνο όταν λάβουμε υπόψη «τί» κάνει ο εκπαιδευτικός με αυτές τις καινοτομίες (Steiner, 1987).

Προκειμένου οι μαθητές  να εντάξουν τους Η/Υ στη μαθησιακή διαδικασία πρέπει αρχικά οι δάσκαλοί τους να το επιθυμούν και επιπλέον να είναι ικανοί να το κάνουν.

Ο παραδοσιακός ρόλος του εκπαιδευτικού ως μεταφορέα της γνώσης απαιτείται να αντικατασταθεί με εκπαιδευτικούς ικανούς να μαθαίνουν τους μαθητές τους πώς να μαθαίνουν, με εκπαιδευτικούς ικανούς να χειρίζονται και να προσαρμόζονται στις ραγδαίες αλλαγές της κοινωνίας και της εκπαίδευσης. Η συνεχής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών κρίνεται απαραίτητη.

          Η παιδαγωγική προσέγγιση του λογισμικού στηρίζεται στην άποψη ότι η μάθηση προϋποθέτει την ενεργητική συμμετοχή των μαθητών στο κοινωνικό πλαίσιο της τάξης, το οποίο αποτελείται πρωταρχικά από τον εκπαιδευτικό (μέσω των διδακτικών του παρεμβάσεων), το μαθητή και από την αλληλεπίδραση των μαθητών με τα διδακτικά εργαλεία (π.χ. βιβλία, υπολογιστικά περιβάλλοντα κ.α.).

 Ακολουθώντας αυτή την προσέγγιση, το λογισμικό:

·         Προσφέρει ένα θεματικό πλαίσιο το οποίο διευρύνει την φαντασία των ενεργητικά ενασχολούμενων με αυτό δημιουργώντας κίνητρο για μάθηση.

·         Η δυνατότητα σχεδίασης και κατασκευής δι-διάστατων αντικειμένων προσφέρει την δυνατότητα ενεργητικής ενασχόλησης των μαθητών και εμπλουτίζει τις γνωστικές και μεταγνωστικές τους εικόνες.

·         Αποτελείται από «εικόνες» οι οποίες παίζουν τον ρόλο «φυσικών μεταφορών» ή/και «οπτικών αναπαραστάσεων» μαθηματικών εννοιών με δυνατότητα διαβάθμισης της γνωστικής τους επεξεργασίας (π.χ. διαισθητική, πρακτική και φορμαλιστική επεξεργασία εννοιών).

·         Η χρήση της γεωμετρίας γίνεται μέσω οπτικών και λεκτικών κωδίκων οι οποίοι με την κατάλληλη διδακτική παρέμβαση (π.χ. προτεινόμενη μέσα από ένα διδακτικό σενάριο, ή/και με την παρέμβαση του καθηγητή) βοηθούν στην εποικοδόμηση μαθηματικών εννοιών.

 Η διδακτική προσέγγιση σε ένα τέτοιο περιβάλλον προσφέρει και ενθαρρύνει την:

·         Απόκτηση εμπειριών από την ενεργή ενασχόληση των μαθητών με το φυσικό και γεωμετρικό χώρο που παρέχεται (π.χ. κατασκευή, σχεδιασμός, παρατήρηση)

·         Επικοινωνία αυτών των εμπειριών και των προσπαθειών τους για την προσέγγιση των γεωμετρικών εννοιών που επεξεργάζονται μέσα από κατάλληλες ασκήσεις και τεχνολογικά εργαλεία.

·         Χρήση πολλαπλών αναπαραστάσεων της μαθηματικής έννοιας και προσέγγισής της με τεχνολογικά και παραδοσιακά εργαλεία (π.χ. κανόνας, διαβήτης, σχεδιαστικά υλικά).

 Η σημαντικότερη δυνατότητα του «The Geometer’s Sketchpad» είναι η δυνατότητα της άμεσης διαχείρισης των μαθηματικών αντικειμένων και σχημάτων και την επεξεργασία των την επεξεργασία γεωμετρικών και εννοιών ολιστικά και από διαφορετικές οπτικές γωνίες. Ο καθηγητής / μαθητής, αφού δημιουργήσει ένα σχήμα μπορεί να το μεγεθύνει, να το μετακινήσει, να εξετάσει αν συμπίπτει με άλλο παρόμοιο, πράγμα που βέβαια δεν μπορεί να γίνει με τους παραδοσιακούς τρόπους διδασκαλίας.

 Η δυνατότητα της κίνησης και της ταυτόχρονης παρακολούθησης της αλλαγής των διαφόρων στοιχείων και μεγεθών του σχήματος, δίνει τη δυνατότητα της χρήσης της «εικασίας» και του πειραματισμού στη διδακτική πράξη, κάτι που έχει μεγάλη ανάγκη η διδακτική των Μαθηματικών.

 Το «The Geometer’s Sketchpad» μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σαν εργαλείο επίλυσης προβλημάτων, όπως π.χ. στην εύρεση γεωμετρικών τόπων, αφού παρέχει τη δυνατότητα να διαγράφεται στην οθόνη η γραμμή που σχηματίζεται από τις διαδοχικές θέσεις ενός επιλεγμένου σημείου κατά την κίνηση των παραμετρικών στοιχείων του σχήματος.

Μπορεί η τεχνολογία να βοηθήσει περισσότερους μαθητές να μάθουν μαθηματικά και πως?

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνολογίας τα τελευταία χρόνια έχει επιφέρει τεράστιες αλλαγές σε όλους τους τομείς της ζωής μας. Οι ηλεκτρονικοί υπολογιστές βρίσκουν ολοένα και περισσότερες εφαρμογές σε καθημερινή βάση. Έτσι και οι υπολογιστές μπορούν να προσφέρουν στη μαθησιακή διαδικασία, κατά συνέπεια στη διδασκαλία των Μαθηματικών.

Σήμερα το διαδίκτυο δίνει την ευκαιρία στον καθένα να αναζητήσει άτομα που έχουν κοινά ενδιαφέροντα και να συζητήσει μαζί τους. Έτσι, ο μαθητής μπορεί να έρθει σε επαφή με συνομήλικούς του και να εκφράσει απορίες και ανησυχίες σχετικά με τα Μαθηματικά, που πιθανώς μέσα στην τάξη να μην του δίνεται η ευκαιρία ή να ασχοληθεί με τα μαθηματικά μέσω των πολλών εκπαιδευτικών λογισμικών που κυκλοφορούν, χωρίς τον φόβο της αποδοκιμασίας από τους συμμαθητές του.

Τι είδους μαθηματικά αναμένουμε να μάθουν οι μαθητές μας?

Ένας καθηγητής Μαθηματικών, ανεξάρτητα από το πόσο αγαπά τη δουλειά του και κατά πόσο η επικοινωνία του με τους μαθητές του είναι δυνατή, αντιμετωπίζει πάντα μία ανυπέρβλητη δυσκολία: πώς θα μπορέσει να κρατήσει αμείωτο το ενδιαφέρον των μαθητών του. Θα πρέπει να εξηγήσει ότι τα μαθηματικά δεν είναι μόνο μία σειρά συμβόλων, τύπων και θεωριών που απλά κάποιοι διατύπωσαν, αλλά μια “γλώσσα” που βασίζεται στη λογική και την απόδειξη, ότι τα μαθηματικά “είναι δίπλα μας” σε κάθε τι σχεδόν που παρατηρούμε, σε κάθε τι που χρησιμοποιούμε στην καθημερινή μας ζωή. Ο μαθητής μέσα από τα εκπαιδευτικά λογισμικά που προσαρμόζονται στο επίπεδο του διερευνά, πειραματίζεται και μπορεί να διατυπώσει εικασίες, ώστε να ακολουθήσει η μαθηματική απόδειξη έχοντας πολλαπλές αναπαραστάσεις για το θέμα που επεξεργάζεται. Έτσι η γνώση κατασκευάζεται από τον ίδιο τον μαθητή φεύγοντας από τον παραδοσιακό τρόπο που στηριζόταν στην Παραγωγική μέθοδο δηλ. μεταφορά κανόνων από τον καθηγητή στο μαθητή.

Είναι ίδια τα μαθηματικά τα οποία κάνουν τα παιδιά στα σχολειά και πως αυτά διαφοροποιούνται με τη χρήση της τεχνολογίας?

Τα μαθηματικά γίνονται «Δυναμικά Μαθηματικά»: Από κατασκευές που γίνονταν με το μολύβι και το χαρτί, όπου οι γραφικές παραστάσεις είναι στατικά αντικείμενα και οι διάφορες μαθηματικές σχέσεις από αφηρημένα και ψυχρά σύμβολά μετασχηματίζονται σε εικόνα , ήχο, κίνηση και χρώμα.

Τα εκπαιδευτικά λογισμικά παρέχουν τη δυνατότητα στους μαθητές να δημιουργούν γραφικές παραστάσεις και να τις μετατοπίζουν πάνω στην οθόνη διατυπώνοντας και ελέγχοντας έτσι τις διάφορες υποθέσεις.

Τα εκπαιδευτικά λογισμικά δίνουν τη δυνατότητα του πειραματισμού και της δοκιμής βοηθώντας τον μαθητής να μάθει μέσα από τα λάθη του.

Αλλάζει η διδακτική μας πράξη με τη χρήση της τεχνολογίας και πως?

Το σύγχρονο εκπαιδευτικό σύστημα παρέχει ίσες – θεωρητικά τουλάχιστον- ευκαιρίες σε όλους. Από τη στιγμή όμως που οι μαθητές /τριες ξεκινούν από διαφορετικές αφετηρίες είναι αναμενόμενο να έχουν διαφορετικούς προορισμούς. Οι Τεχνολογίες προσφέρουν περισσότερα εργαλεία στον κάθε μαθητή / τρια ξεχωριστά με αποτέλεσμα να εξατομικεύεται η μαθησιακή διαδικασία (εξατομικευμένη εκπαίδευση).

Τα εκπαιδευτικά λογισμικά προσαρμόζονται στους προσωπικούς ρυθμούς μάθησης του κάθε μαθητή δίνοντάς του έτσι την ευκαιρία να κατανοήσει καλύτερα κάποιες έννοιες. Παράλληλα παρακινεί κάθε μαθητή να ανακαλύψει τη γνώση και να την διαπραγματευτεί με τους υπόλοιπους συμμαθητές του.

Στη νέα κατάσταση που διαμορφώνεται ο εκπαιδευτικός αλλάζει ρόλο: Παύει να αποτελεί τη μοναδική πηγή γνώσης και γίνεται καθοδηγητής ενώ ο μαθητής από παθητικός παρατηρητής αποκτά έναν πιο ενεργό ρόλο.

Φτάνει η γνώση των λειτουργιών των λογισμικών για τη διδασκαλία των μαθηματικών ή χρειάζεται κάτι ακόμη και τι είναι αυτό που πρέπει να ξέρουμε?

Αναμφίβολά ο υπολογιστής αποτελεί ένα καλό εργαλείο , ένα μέσο που μπορεί να βελτιώσει τη μαθησιακή διαδικασία. Σε καμία περίπτωση όμως δεν μπορεί (ούτε πρέπει) να αντικαταστήσει τη βιωματική σχέση διεπίδρασης διδάσκοντος και διδασκομένου και αλληλεπίδραση μεταξύ των διδασκομένων σε πραγματικό χώρο και χρόνο. Η ανατροφοδότηση είναι μια διαδικασία που σε αυτές τις ηλικίες καλλιεργείται αποτελεσματικότερα όχι μόνο μέσα από την απλή μετάδοση γνώσεων αλλά και μέσα από την ανταλλαγή εμπειριών και συναισθημάτων.

Το blog γενικά

Το blog (ιστολόγιο με την Ελληνική απόδοση του όρου) είναι ένα καινούργιο είδος διαδικτυακής επικοινωνίας. Ξεκίνησε σαν ένα διαδικτυακό ημερολόγιο, το οποίο αρχικά περιελάμβανε κείμενα, ήχους, φωτογραφίες, σκίτσα, συνήθως ενός μόνο δημιουργού. Στη συνέχεια προστέθηκαν άρθρα με τη δυνατότητα σχολιασμού, σκέψεις, σκόρπιες ιδέες, απόψεις και ειδήσεις παρουσιάζονται κατά χρονολογική σειρά, έτσι ώστε οι πιο πρόσφατες προσθήκες να εμφανίζονται πρώτες. Επιπλέον, από τον δημιουργό του blog δίνονται κυρίως διευθύνσεις «συγγενών» ιστολογίων, προσωπικών ιστοσελίδων ή οργανισμών.

Μέχρι εδώ θα μπορούσε να πει κανείς ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να γίνει ως ένα βαθμό και με τις παραδοσιακές «προσωπικές ιστοσελίδες» με μια σημαντική διαφορά στη δομή τους: Οι πρώτες έχουν ως βασική μονάδα τους την «ιστοσελίδα», άρα είναι «σελιδο-κεντρικές», ενώ τα ιστολόγια είναι «καταχωρισο-κεντρικά».

Πρέπει να καταλάβουμε ότι το blog αποτελεί τον συγκερασμό των λειτουργιών, των δυνατοτήτων και τις δυναμικής των παραδοσιακών websites και των forum: προσφέρει τις δύο δυνατότητες (website και forum) στο εσωτερικό του ίδιου χώρου.

Τα γενικά χαρακτηριστικά των blogs
Αν επιχειρήσει κανείς μια πλοήγηση σε blogs θα μπορούσε να συνοψίσει τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά τους στα εξής:

i) Δυνατότητα αμφίδρομη επικοινωνία . Το blog συνδιαμορφώνεται από τον συγγραφέα και τους αναγνώστες του από τη στιγμή που πολύ εύκολα και γρήγορα ένας αναγνώστης μπορεί να καταχωρήσει τις δικές του απόψεις, να εκφράσει τις αντιρρήσεις του στην αρχική καταχώριση του συγγραφέα ή/και των άλλων αναγνωστών.

ii) Ευκολία δημιουργίας – δωρεάν παροχή λογισμικού. Οι πλατφόρμες πάνω στις οποίες δημιουργούνται τα blogs παρέχονται δωρεάν. Χωρίς τεχνικές γνώσεις μπορεί κάποιος να δημιουργήσει το δικό του blog σε σύντομο χρονικό διάστημα (δεν απαιτείται παρά πάνω από ένα τέταρτο της ώρας).

iii) Είναι θεματικά. Μπορεί να αναφέρονται στην τεχνολογία, στην πολιτική, στην οικονομία, στις επιστήμες, στην εκπαίδευση ή στη διδασκαλία ενός μαθήματος.

iv) Δημιουργία ενός νέους είδος κοινότητας. Οι δημιουργοί – επισκέπτες συμμετέχουν ενεργά στις συζητήσεις που διενεργούνται στα διάφορα blog παραπέμποντας σε εκείνα τα blogs που αισθάνονται ότι συγγενεύουν θεματικά. Έτσι θα μπορούσε να μιλήσει κανείς για τη δημιουργία ιδιότυπων «κοινοτήτων» κοινωνικοπολιτιστικής αλληλεπίδρασης.

Η χρήση τους

Σήμερα σε όλες τις χώρες του κόσμου λειτουργούν εκατομμύρια ιστολόγια (από 2 εκατομμύρια το 2004 φθάσαμε τα 80 εκατομμύρια blogs) και έχουν εισβάλλει σε ποικίλες δραστηριότητές μας: από τις επιχειρήσεις, τα γεγονότα καθημερινής ζωής, τους πολιτικούς, τους νομικούς, τους δημοσιογράφους και τους τραγουδιστές μέχρι τους συγγραφείς, τους εκπαιδευτικούς, τους μαθητές, τους γονείς, τους ερευνητές κ.α.

Το blog ευνοεί την προσωπική έκφραση μέσα από κείμενα και εικόνες, καθώς είναι ένα εργαλείο διαχείρισης περιεχομένου, που μας επιτρέπει να συνοψίσουμε, να κατηγοριοποιήσουμε και να εγγράψουμε την πληροφορία, αλλά κυρίως είναι ένα τόπος, όπου μπορούμε να στοχαστούμε. Άραγε ένα blog μπορεί να γίνει ένας χώρος διαδραστικής διδασκαλίας, ένας χώρος διαλόγου και ελευθερίας στην εκπαιδευτική πράξη;

Εκπαιδευτικοί σε όλο τον κόσμο δείχνουν ένα ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τα blogs και πολλοί είναι αυτοί που τα εντάσσουν στην σχολική πράξη, εκμεταλλευόμενοι την παιδαγωγική τους αξία (ομαδική εργασία, επικοινωνία με άλλους). Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι, νομίζω, εύλογα: Η Ελληνική εκπαιδευτική πράξη έχει να ωφεληθεί από τη παιδαγωγική αξιοποίηση των blogs, όπως αυτή γίνεται σε άλλες χώρες; Και εν γένει η εκπαιδευτική πράξη εξυπηρετείται από την χρήση του διαδικτύου ή τα blogs αποτελούν το δούρειο ίππο για την άκρατη ενασχόληση των μαθητών με το διαδίκτυο;

Θεωρώ ότι και σε αυτή τη περίπτωση ισχύει «η θεωρία του νυστεριού»: Στα χέρια του χειρουργού κάνει θαύματα και του φονιά εγκλήματα…